In de smartshop vind je kruidenextracten met een getal en een “x” op het etiket: Passion Flower 5x, Damiana 10x, Kratom 20x, Kanna 40x, Wild Lettuce 50x. Het is verleidelijk om dat te lezen als “vijf, tien of vijftig keer zo sterk”. Zo werkt het niet helemaal.
In dit artikel leggen we uit wat het getal op een extract betekent, waarom een hoger getal niet automatisch beter is, en waarom de portie op elke verpakking het enige getal is dat je moet volgen.

Inhoudsopgave
Het korte antwoord
De “x” verwijst naar de extractieverhouding: hoeveel plantmateriaal is gebruikt om één deel extract te maken. Een 20x extract betekent dat er voor elke gram eindproduct ongeveer 20 gram gedroogde plant is gebruikt. In de kruidenindustrie schrijf je dit als verhouding, bijvoorbeeld 20:1. Europese toezichthouders noemen het de drug-extract ratio, of DER.
Het getal zegt dus iets over het proces: hoeveel plantmateriaal erin is gegaan. Het zegt niet precies hoeveel werkzame stoffen in het eindproduct zitten, of hoe sterk het op je zal werken.
Hoe wordt een kruidenextract gemaakt?
Eenvoudig gezegd wordt een extract gemaakt door plantmateriaal te laten weken in een oplosmiddel zoals water, alcohol of een mengsel van beide. Het oplosmiddel trekt stoffen uit de plant. Na het filteren wordt het meeste oplosmiddel verdampt. Wat overblijft is een geconcentreerde vloeistof, een kleverige hars of, na verder drogen, een fijn poeder.
Omdat de plantvezels en veel van het water en oplosmiddel worden verwijderd, houd je een veel kleinere hoeveelheid materiaal over. Daar komt de verhouding vandaan: als 10 kilo kruid 1 kilo extract oplevert, is het resultaat een 10:1 of 10x extract.
Waarom 20x niet gewoon 20 keer sterker is
In theorie kan een 20x extract per gram tot 20 keer zoveel van de extraheerbare stoffen bevatten als de oorspronkelijke plant. In de praktijk zijn er verschillende redenen waarom de echte sterkte anders kan zijn:
- Het oplosmiddel maakt uit. Water, alcohol en mengsels halen elk andere stoffen uit de plant. Twee 20x extracten die met een ander oplosmiddel zijn gemaakt, kunnen een heel andere samenstelling hebben.
- Niet alles wordt geëxtraheerd. Een deel van de werkzame stoffen blijft achter in het plantmateriaal of gaat verloren tijdens verhitten en drogen.
- De grondstof varieert. Het gehalte van een plant hangt af van de soort, regio, het seizoen en de opslag. Een 20x extract van zwak blad kan milder zijn dan een 10x extract van sterk blad.
- Er kunnen dragers zijn toegevoegd. Sommige poeders bevatten een drager, zoals maltodextrine, om ze droog en goed strooibaar te houden. Daardoor is het poeder per gram minder geconcentreerd dan de verhouding doet vermoeden.
- Er is geen vaste standaard. Voor kruidengeneesmiddelen zijn de regels voor het vermelden van een verhouding streng. Bij smartshopkruiden bepaalt de producent de verhouding en is er geen onafhankelijke controle.
Sommige extracten zijn in plaats daarvan gestandaardiseerd : het etiket vermeldt dan een vast percentage van een bepaalde stof. Dat zegt meer over de inhoud dan een verhouding, maar het komt bij smartshopkruiden weinig voor.
Wat het getal wel vertelt: kleinere porties
Ook al is de verhouding geen exacte sterktemeter, één ding is duidelijk: een hogere verhouding betekent een geconcentreerder product, dus je hebt er veel minder van nodig. Daarom zijn de porties en dagelijkse maxima van extracten zoveel lager dan die van hele kruiden. Een paar voorbeelden van de etiketten van producten in onze shop:
| Product | Verhouding | Verpakking | Maximum per dag (etiket) |
|---|---|---|---|
| Passion Flower 5x extract | 5:1 | 20 gram | 8 gram |
| Damiana 10x extract | 10:1 | 20 gram | 2 gram |
| Absinth 10x extract | 10:1 | 20 gram | 5 gram |
| Wild Dagga 20x extract | 20:1 | 5 gram | 1 gram |
| Kratom 20x extract | 20:1 | 2 gram | 1 gram |
De tabel laat ook zien dat de verhouding niet het enige is wat telt. Damiana 10x en Absinth 10x hebben dezelfde verhouding maar een ander dagelijks maximum, omdat het verschillende planten met verschillende stoffen zijn. Je kunt het getal nooit gebruiken om het ene product naar het andere om te rekenen.
Extract, tinctuur of heel kruid?
Extracten zijn niet de enige geconcentreerde vorm. Een tinctuur is een vloeibaar extract, meestal op alcohol, dat je in druppels neemt. Een heel kruid of bladpoeder is het plantmateriaal zelf, zonder concentratie. Lees meer in ons artikel over tincturen als manier om kruiden te gebruiken.
Welke vorm je prettig vindt, is persoonlijk. Hele kruiden zijn per gram milder en staan dichter bij het traditionele gebruik. Extracten zijn compact, vragen een kleinere portie en zijn makkelijker door een drankje te mengen. Juist omdat ze zo compact zijn, laten ze ook minder ruimte voor vergissingen.
Kruidenextracten bij Tatanka
- Kanna: Kanna-poeder, Kanna 10x, Kanna 20x, Kanna 40x
- Kratom: Kratom 15x, Kratom 20x
- Ontspannende kruiden: Passion Flower 5x, Wild Dagga 20x, Wild Lettuce 50x
- Overig: Damiana 10x, Absinth 10x, Blue Lotus 10x
- Alle extracten: categorie extracten
Extracten verantwoord gebruiken
Geconcentreerde producten vragen wat meer zorg dan een zakje gedroogde kruiden:
- Lees het etiket van het exacte product. Porties verschillen per plant en per verhouding. Een 10x en een 20x van dezelfde plant hebben een andere portie en een ander maximum.
- Wissel producten nooit één op één. Gebruik van een 20x extract niet dezelfde hoeveelheid als je van een heel kruid of een 10x extract gebruikte.
- Weeg nauwkeurig. Bij porties van een gram of minder is een keukenlepel veel te grof. Een kleine digitale weegschaal die tot op 0,01 gram weegt, is veel nauwkeuriger.
- Begin laag en wacht af. Het effect van kruiden die je als thee neemt, kan even op zich laten wachten. Neem niet meer omdat je nog niets voelt.
- Combineer niet. Meng extracten niet met elkaar, met alcohol, medicijnen of andere drugs.
- Weet wanneer je het overslaat. Gebruik geen kruidenextracten als je jonger bent dan 18, zwanger bent of borstvoeding geeft, medicijnen gebruikt, of hart-, bloeddruk-, lever- of nierproblemen hebt.
In het kort
Het getal op een kruidenextract vertelt hoeveel plantmateriaal erin is gegaan, niet precies hoe sterk het is. Een hoger getal betekent een geconcentreerder product en dus een kleinere portie. Vergelijk producten op hun etiket, niet op hun verhouding, en houd je altijd aan de portie en het dagelijkse maximum van het product dat je gebruikt. Benieuwd naar de planten achter de extracten? Lees meer over kanna en kratom.
Veelgestelde vragen over extractverhoudingen
Wat betekent 20x extract?
Is een 20x extract 20 keer sterker dan het kruid?
Is een 50x extract beter dan een 10x extract?
Wat is het verschil tussen een extract en een tinctuur?
Wat is een gestandaardiseerd extract?
Hoeveel extract moet ik gebruiken?
Bronnen
- European Medicines Agency: richtlijn over het vermelden van kruidensubstanties en kruidenpreparaten
- European Medicines Agency: vragen en antwoorden over de kwaliteit van kruidengeneesmiddelen

